- programy
- realizowane projekty
- moja klasa
- osiągnięcia
- rok szkolny 2005/06

I. Charakterystyka programu
II. Cele ogólne  programu
III. Treści nauczania
     - dział 1 - Klasa I  semestr I
     - dział 2 - Klasa I  semestr I
     - dział 3 - Klasa I  semestr I
     - dział 4 - Klasa I  semestr II
     - dział 5 - Klasa I  semestr II
     - dział 6 - Klasa II  semestr I
     - dział 7 - Klasa II  semestr II
     - dział 8 - Klasa II  semestr II
IV. Uwagi o realizacji
V. Literatura  

Program nauczania biologii w klasach I - II 
liceum ogólnokształcącego
(zakres podstawowy)

(opracowany zgodnie z aktualnie obowiązującą 
podstawą programową dla liceów i techników
- www.men.waw.pl)

III. Treści nauczania

Klasa I  semestr II

Dział IV
Człowiek w zdrowiu i chorobie - 17 jednostek lekcyjnych

lp Proponowane jednostki tematyczne Szczegółowe (operacyjne) cele kształcenia
a) wiadomości
b) umiejętności
c) postawy
Materiał nauczania Metody, formy, pomoce dydaktyczne uwagi
1.2. Nowotworzenie - podstawowe koncepcje. Historia onkologii w Polsce. Etapy rozwoju raka. Powstawanie przerzutów. a) uczeń
- przedstawia fakty historyczne, będące początkiem rozwoju onkologii
- podaje nazwiska osób zasłużonych dla rozwoju onkologii
- wyjaśnia znaczenie terminów : nowotwór, protoonkogen, antyonkogen
- wymienia przyczyny zmian nowotworowych
- wymienia podstawowe rodzaje nowotworów
b) uczeń
- dowodzi ważności profilaktyki antynowotworowej
- określa podstawowe zasady profilaktyki (na podstawie znajomości czynników mutagennych)
-  określa fazy rozwoju raka
c) uczeń
- jest świadomy wypływu człowieka na jakość życia własnego i innych
- jest świadomy poznawalności świata dzięki nauce , jej osiągnięciom
Onkologia - dziedzina nauk medycznych zajmująca się nowotworzeniem.  Początki onkologii w Polsce i historia jej rozwoju.  Rak - chorobą genomu. Cechy charakterystyczne komórki rakowej. Geny  uczestniczące w nowotworzeniu (karcynogeny - z greckiego, kancerogeny - z łaciny : protoonkogeny - geny kontroli namnażania się i różnicowania komórek oraz antyonkogeny - geny hamujące namnażanie się komórek np. gen P 53 - „strażnik genomu” - odpowiada za wierność replikacji DNA, naprawę błędów, uruchamianie apoptozy, gen MTS1 - wytwarza białko p16 - inhibitor podziałów komórkowych, gen telomerazy - odpowiedzialny za odbudowę telomerów). Przyczyny nowotworzenia. Typy raka.  Angiogeneza . Progresja - tworzenie przerzutów z udziałem układu krwionośnego - guz ogniskiem przerzutowym. Zasady profilaktyki nowotworowej. Wykład z elementami pogadanki i dyskusji. Analiza schematów - praca w grupach. Prezentacja etapów rozwoju nowotworu. Burza mózgów - ustalanie zasad profilaktyki. Kserokopie rysunków schematycznych ze „Świata Nauki” - kwiecień 1992, „Świat Nauki” wrzesień 1994, a także : "Telomery, telomeraza i rak", Greider, Blackburn, Świat Nauki, kwiecień 1996, "p53 - chorowity nadzorca" , J.Siedlecki, Wiedza i Życie, czerwiec 1994 W tym temacie realizuję treści  o zdrowiu i chorobie - wstęp. Temat zajęć zapowiedziany z wyprzedzeniem czasowym - prośba o przygotowanie się do zajęć na podstawie ostatnich doniesień prasowych, artykułów „Świata Nauki” i „Wiedzy i Życia” Możliwa również prezentacja wykonana przez nauczyciela
3. Działanie wirusów na komórki. Czynniki aktywizujące wirusy. a) uczeń
- wymienia elementy składowe wirusa
- rozpoznaje i identyfikuje typ wirusa na podstawie rysunku schematycznego
- wymienia etapy infekcji litycznej i lizogennej
- wyjaśnia przebieg tych infekcji
- wyjaśnia znaczenie czynników aktywizujących wirusy lizogenne
b) uczeń
- określa znaczenie wirusów dla człowieka i przyrody
- klasyfikuje wirusy wg rozmaitych kryteriów
- dowodzi znaczenia wirusów w badaniach nad materiałem genetycznym i procesami dziedziczenia
c) uczeń
- korzysta z opanowanej przez siebie wiedzy
- integruje wiedzę z chemii i biologii
Struktura wirusów.  Klasyfikacja.  Funkcjonowanie - infekcja lityczna, infekcja lizogenna. Czynniki aktywizujące wirusy lizogenne. Znaczenie wirusów. Analiza foliogramów - schematów budowy, klasyfikacji, przebiegu infekcji (wykonanych na podstawie rysunków z "Zeszytu dla uczniów Botanika" - R. Prokop) - powtórzenie wiadomości z klasy I  
4 Wirusowa koncepcja nowotworzenia - onkogeny wirusowe. a) uczeń
- wymienia przyczyny powstawania nowotworów
- wymienia nowotwory powstające na bazie genomu wirusa
- wyjaśnia metody działania wirusów onkogennych i efekty ich działań
- wyjaśnia założenia hipotezy mutacyjnej i hipotezy dawki
- wyróżnia wirusy defektyczne (działające razem z helper wirusami)
- wyjaśnia znaczenie skrótu MTV
b) uczeń
- klasyfikuje wirusy onkogenne jako czynniki kancerogenne zewnętrzne  lub wewnętrzne
- przewiduje zwiększanie się liczby zachorowań na nowotwory
c) uczeń
- integruje wiedzę biologiczną zróżnych poziomów nauczania
- jest świadomy złożoności przyczyn nowotworzenia
Wirusy - czynniki zewnętrzne rakotwórcze, wirusy - czynniki wewnętrzne . Historia badań wirusów onkogennych. Nowotwory wywoływane przez wirusy onkogenne. Metody działania wirusów onkogennych. Wirusy defektyczne  i  helper wirusy - ich współdziałanie. Wykład z elementami pogadanki i dyskusji. Folie z datami, nazwiskami, trudniejszymi terminami. Ostrowski, Kawiak - „Cytofizjologia”  
5 Podstawowe metody terapii antyrakowej. a) uczeń
- wyjaśnia, czym różni się komórka rakowa od zdrowej
- wymienia fazy rozwoju raka
- wymienia metody terapii nowotworowej
b) uczeń
- określa możliwości walki z nowotworem
- proponuje sposoby walki skuteczne na poszczególnych etapach
- ocenia skuteczność walki na poszczególnych etapach rozwoju raka
c) uczeń
- jest świadomy niedoskonałości metod leczenia nowotworów
Cechy komórki nowotworowej : niekontrolowane podziały komórkowe, brak prawidłowych kontaktów z innymi komórkami (mutacje genów warunkujących adhezje komórkowe), nierespektowanie granic komórkowych, tkankowych, narządowych. Fazy rozwoju - powtórzenie. Ocena faz pod względem skuteczności terapii. Metody : immunoterapia, chemioterapia, radioterapia, terapia genowa. Krótka charakterystyka. Praca w grupach, burza mózgów, dyskusja, prezentacja jako podsumowanie. Literatura j.w. "Białka G", Linder, Gilman, Świat Nauki, wrzesień 1992, "Walka o przetrwanie", G.Bartosz, Wiedza i Życie, listopad 1997  
6.7. Prezentacje wybranych artykułów z prasy popularnonaukowej nt nowotworów. a) uczeń
- streszcza przeczytany uprzednio artykuł
- wyjaśnia wątpliwości słuchaczy
- ilustruje wypowiedzi zdjęciami, schematami (kserokopie lub rysunki na foliach lub tablicy)
b) uczeń
- ocenia wystąpienia koleżanek i kolegów
- projektuje swoje wystąpienie
- rysuje schematy na tablicy
c) uczeń
- kształtuje odpowiedzialność za przygotowane wystąpienie
- kształtuje samodzielność
- kształtuje obiektywizm oceniania
- doskonali umiejętność pracy w zespole
Na podstawie wcześniej otrzymanych artykułów z „Wiedzy i Życia” oraz „Świata Nauki” zespoły 2- 3 osobowe przygotowują prezentacje - każda w granicach 15- 20 minut - w sumie 5 prezentacji. (m.in. artykuły „Bariery utrudniające wnikanie leków do guzów litych”, R.K.Jain, Świat Nauki , wrzesień 1994 r, „Walka nadal trwa”, M. Garnick, W. Fair, Świat Nauki, luty 1999, J. Siedlecki „p53 - chorowity nadzorca”, Wiedza i Życie, czerwiec 1994, G. Bartosz „Walka o przetrwanie” , Wiedza i Życie, listopad 1997, J. Nurkowska „Słoneczne złego początki”, Wiedza i Życie, sierpień 1997, C. Ezzel „ Magiczna broń znów w akcji”, Świat Nauki , grudzień 2001, C. Greider, E. Blackburn „ Telomery, telomeraza i rak”, Świat Nauki, kwiecień 1996, M. Linder, A.Gilman „ Białka G”, Świat Nauki, wrzesień 1992 itp. Konsultacje przed lekcją, prezentacje, dyskusja. Pomoce - folie, kserokopie, rysunki na podstawie ilustracji do artykułów wymienionych obok. Artykuły były wybierane do opracowania na około 2 tygodnie przed terminem zajęć. Ten temat realizowa- ny jest w wybranych oddziałach
 8,9 Śmierć komórki - koncepcje. Apoptoza - śmierć "na życzenie" a) uczeń
- definiuje pojęcie śmierci
- rozpoznaje na schematach dwa rodzaje śmierci komórki - apoptozę i nekrozę
- wyjaśnia różnice między nimi
b) uczeń
- charakteryzuje przebieg tych dwóch procesów
- porównuje ich znaczenie
c) uczeń
- rozwija umiejętność pracy zespołowej
- kształtuje umiejętność prezentacji
Definicja pojęcia śmierci komórki/organizmu. Nieuchronność śmierci komórek i organizmów. Hipotetyczne przyczyny starzenia się i śmierci komórek. Dwa podstawowe typy śmierci - nekroza i apoptoza - charakterystyka.  Porównanie  obu procesów. Znaczenie nekrozy i apoptozy dla organizmu. Przygotowanie wystąpień (prezentacji) przez dwa zespoły uczniowskie na podstawie : "Biologia w szkole" , styczeń- luty 2000         oraz "Świat Nauki" , luty 1997 Ten temat realizuję na zakończe- nie działu możliwa praca z Internetem
9.10.. Bakterie i ich znaczenie w życiu i gospodarce człowieka. s) uczeń
- opisuje budowę komórki bakterii
- wymienia i opisuje podstawowe funkcje życiowe bakterii
- wymienia znaczenia pozytywne bakterii
- wymienia choroby pochodzenia bakteryjnego
c) uczeń
- analizuje schemat budowy bakterii
- porównuje budowę bakterii z budową komórki jądrowej
- ocenia znaczenie bakterii
- uzasadnia stosowanie określonych zasad profilaktyki
d) uczeń
- kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych
Występowanie bakterii. Budowa komórki. Formy bakterii.  Funkcje życiowe bakterii - sposoby odżywiania się bakterii, rozmnażanie się bakterii (podział), procesy płciowe (koniugacja, transdukcja, transformacja) Znaczenie pozytywne bakterii. Bakterie jako czynniki chorobotwórcze dla człowieka. Jady bakteryjne. Choroby pochodzenia bakteryjnego - drogi zakażenia, objawy, zasady profilaktyki. Wykład, analiza schematów, konstrukcja schematów na podstawie tekstu, prezentacje uczniów dotyczące  pozytywnego znaczenia bakterii, wybranych chorób pochodzenia bakteryjnego Goldfinger- Kunicki "Życie bakterii", podręcznik  
11 Cykle życiowe płazińców pasożytniczych - pasożytów człowieka Zasady profilaktyki a) uczeń
- opisuje typ płazińców
- rozpoznaje schematy  cykli życiowych  pasożytów
- wymienia zasady profilaktyki
b) uczeń
- rysuje schematy cykli
- porównuje cykle rozwojowe
- uzasadnia zasady profilaktyki przebiegiem cyklu
c) uczeń
- kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych
Krótka charakterystyka typu płazińców. Pojęcie pasożytnictwa, żywiciela pośredniego i ostatecznego, rozwoju prostego, złożonego. Analiza cykli życiowych płazińców pasożytniczych - tasiemców uzbrojonego i nieuzbrojonego, motylicy. Zasady profilaktyki. Krótki wykład, analiza schematów cykli rozwojowych, rysowanie schematów, Podręcznik, Rajski "Zoologia", W. Lewiński „Biologia dla klasy II lo”  
12. Cykle życiowe obleńców pasożytniczych - pasożytów człowieka. Zasady profilaktyki. a) uczeń
- opisuje cechy charakterystyczne obleńców
- rozpoznaje schematy cykli rozwojowych
- wymienia zasady profilaktyki
b) uczeń
- analizuje schematy
- uzasadnia cyklem zasady profilaktyki
c) uczeń
- kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych
Krótka charakterystyka typu obleńce. Analiza wybranych cykli rozwojowych - glisty ludzkiej, włośnia krętego, owsika. Objawy  glistnicy, włośnicy, owsicy. Zasady profilaktyki. Analiza schematów cykli rozwojowych, Rysowanie schematów, Podręcznik, Rajski "Zoologia", W. Lewiński jw.  
13 Trucizny - rodzaje, pochodzenie, wpływ na organizm człowieka. a) uczeń
- definiuje pojęcie trucizny
- wymienia rodzaje trucizn
- wymienia typy działania
b) uczeń
- wyjaśnia mechanizmy działania trucizn
- klasyfikuje trucizny ze względu na różne kryteria
c) uczeń
- kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych
Pojęcie trucizny. Rodzaje trucizn ze względu na pochodzenie (syntetyczne, naturalne) i działanie (blokujące działanie neuronów, blokujące procesy biochemiczne w komórkach i inne) Antidotum. Analiza trucizn wydzielanych przez rośliny, grzyby, zwierzęta (płazy, gady) Wykład, Kunicki- Goldfinger "Życie bakterii", "Atlas roślin leczniczych i trujących", inne praca z internetem Temat realizowany w wybranych oddziałach
14 Wpływ cywilizacji na zdrowie człowieka - choroby XX wieku a) uczeń
- podaje definicje pojęć
- wymienia zagrożenia
- wymienia choroby cywilizacyjne - XX wieku
b) uczeń
- charakteryzuje wybrane choroby
- klasyfikuje choroby ze względu na oddziaływanie na somę lub psyche
- ocenia skuteczność zasad profilaktyki
c) uczeń kształtuje odpowiedzialność za zdrowie swoje i innych
Definicja pojęcia zdrowie, choroba, higiena środowiska życia. Rozwój cywilizacyjny i jego cechy. Rodzaje zagrożeń (skażenie chemiczne w tym karcynogeny, hałas, wibracje, zapylenie, promieniowanie, tempo życia itp.) Choroby cywilizacyjne, społeczne, zawodowe. Charakterystyka wybranych  chorób - etiologia,  objawy, zasady profilaktyki (kiła, rzeżączka, AIDS, nowotwory, nerwica, choroby psychiczne,  otyłość, alkoholizm, cukrzyca, pylice, rozedma płuc, jaskra, alergie)
-
Pogadanka, dyskusja, Mała Encyklopedia Medyczna, Jurczak M. "Choroby cywilizacyjne", Materiały na temat chorób wydawane przez Ministerstwo Zdrowia, "Toksyczna cywilizacja" M.Pecul, Wiedza i Życie, październik 1999, "Skażenie środowiska a choroby nowotworowe", K.Gromysz- Kałkowska, E. Szubartowska, Biologia w Szkole, wrzesień, październik 1999 Temat przeniesiony do działu ekologia i ochrona środowiska
15. Sprawdzian wiadomości Jak wyżej Test sprawdzający złozony z zadań otwartych    

dalej -->

 

  WEBDESIGN: Kasia Janeczko 2005, (napisz) , http:.janeczko.waw.pl